We herkennen het misschien allemaal wel. Vanuit ons eigen beeld kijken we naar de ander en maken een vergelijking met onszelf. Het kan er toe leiden dat we oordelen over diens daden of neerkijken op de ander en daardoor mensen (of misschien zelfs hele groepen) uitsluiten; bewust of onbewust.

Vandaag ontmoet Jezus Zacheüs, een man die niet zo geliefd is bij het volk. Zacheüs heft tol en int veel belasting voor de Romeinse bezetter. De mensen in zijn stad oordelen over hem en veroordelen hem. Hij wordt niet graag gezien in de stad.

Als Jezus naar de stad komt, wil Zacheüs Jezus ook kunnen zien. Omdat hij zo klein is moet hij daarvoor in een boom klimmen, waar hij zich ook kan verschuilen voor de mensen. Zacheüs was ook écht klein, niet alleen fysiek maar ook figuurlijk. Hij is door zijn werk omhooggeklommen, maar in de ogen van de mensen in Jericho is hij diep gevallen! Hij heulde met de Romeinse bezetter, zo zien zij dat, waardoor hij nu wordt gekleineerd en hem niet zien staan.

Maar, zo vertelt Lucas ons, Zacheüs wil Jezus zien en Jezus wil Zacheüs zien. Jezus kijkt omhoog, in die boom en ontdekt daar Zacheüs die zich verborgen heeft. Misschien zit hij niet alleen vanwege zijn fysieke tekortkomingen in die boom maar ook uit schaamte om wie hij nu is. Maar Jezus ziet in die boom niet de tollenaar die Zacheüs is, niet de zondaar, niet de man die mensen tekort heeft gedaan. Nee, hij ziet de mens achter dat alles. Jezus kijkt met andere ogen. Jezus kijkt naar hem op en zegt: bij jou wil ik te gast zijn. Waar de menigte Zacheüs afwijst, ziet Jezus een mogelijkheid tot vernieuwing.

Zacheüs wordt gezien, weet niet wat hij hoort en valt bijna van verbazing uit de boom. Jezus wil bij hem thuis eten! Hoogmoedige farizeeën zullen er later schande van spreken: ‘die man eet met zondaars en tollenaars!’. Maar de kleine Zacheüs voelt zich groeien, omdat Jezus hem niet alleen maar een deugniet vindt, niet op hem neerkijkt en niet tegen hem opziet, maar omdat hij écht gezien wordt door Jezus. En door deze uitnodiging leert ook Zacheüs anders te kijken waardoor hij gaat zien en inzien dat hij anders leven moet. De man die ooit alleen maar geld zag, ziet nu mensen. En daarom zegt hij tegen Jezus: ‘Ik geef de helft van wat ik heb aan de armen en wie ik teveel heb gevraagd geef ik vier keer zoveel terug!’ En zo wordt die kleine Zacheüs een mens met een groot hart!

En niet alleen Zacheüs wil gezien worden, ieder mens wil dat. We moeten oog hebben voor het goede wat in mensen woont. En als we mensen echt willen zien staan, weet dan dat ze daarvan groeien en vaak betere mensen worden, zo leren we van Jezus vandaag. 

Van Zacheüs kunnen we leren dat hij Jezus wilde zien. Hij is blijkbaar nieuwsgierig naar hem, naar wie hij is, wat hij te zeggen heeft over het leven, over het samenleven, over God die hij onze vader noemt. Hij klimt er zelfs voor in de boom om het mee te kunnen krijgen. En deze gelovige nieuwsgierigheid lijkt in onze samenleving te verdwijnen.

Veel mensen vandaag de dag wordt het zicht op wie Jezus eigenlijk is belemmerd, bijvoorbeeld door de dikke geleerde boeken over Hem, door wetgeleerden die Zijn liefde voor mensen eenzijdig vertalen naar regels en voorschriften.

Mede daardoor, maar ook doordat ze niet meer echt nieuwsgierig naar Hem zijn, te lui om ervoor in een boom te klimmen, krijgen ze geen zicht op Jezus en zien ze niet wie hij eigenlijk is en waar hij heen wil met ons en onze wereld.

En dus hoop ik: dat mensen even nieuwsgierig als Jezus en Zacheüs blijven en dat we er wat meer voor willen doen als dat nodig is. Kijken met nieuwe ogen betekent zien wat God ziet, niet alleen wat zichtbaar is maar ook wat mogelijk is. Niet blijven hangen in oordelen, maar ruimte maken voor verandering. Jezus nodigt ons uit om anders te kijken. Om met ogen van mildheid, nieuwsgierigheid en liefde te kijken – ook naar diegene die aan de rand staan of in de boom zijn geklommen – naar anderen én naar onszelf.

Door Maaike Greutink